تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )
450
تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )
ژوئيهء 483 سپرى شده است . آگاثياس مدت سلطنت او را 24 سال « 1 » و ديگران غالبا 27 سال گفتهاند . اختلاف ميان اين دو رقم ظاهرى است . رقم كوچكتر بيانكنندهء سالهاى كاملى است كه در آن پيروز حقيقة پادشاه بوده است . رقم 27 اشاره به آن دو سالى است كه هرمزد برادر پيروز در آن خود را پادشاه مىخوانده است و پيروز آن سالها را با آن سال ناقص آخر سلطنت او كه مسلّما پر از فتنه و آشوب بوده و در طى آن چنان كه كتاب يهودى مذكور نيز اشاره كرده است پادشاه تازهاى به تخت ننشسته بوده است به خود نسبت داده است ؛ و روايتى كه در طبرى هست و سلطنت پيروز را 26 سال گفته است نيز براى خود مبنائى دارد . از سكّههاى پيروز معلوم مىگردد كه هرمزد سوم ( كه آگاثياس او را از قلم انداخته است ) ، در حقيقت چنان كه اليزئوس گفته است ، 2 سال سلطنت كرده است و بعد پيروز او را برانداخته است . در روى اين سكّههاى پيروز براى نخستين بار سالهاى سلطنت او ذكر شده است ولى از سال سوم . پيروز با اين سال سوم صريحا خواسته است آن دو سال قبلى را كه در آن فقط مدّعى تاجوتخت بوده است به خود نسبت دهد . به نظر مىرسد كه جاى ضرب سكّههاى سال سوم اسپهان و ريو اردشير ( رىشهر « 2 » ) بوده است . بنابراين او در آن هنگام دستكم بعضى از بلاد مهم مملكت را در دست داشته است . متاسفانه او پس از سال هفتم ديگر رقم سالهاى سلطنت را بر روى سكّهها ذكر نمىكند . آنجا كه لازار فرپى مدت سلطنت او را « بيش از 25 سال » مىگويد آغاز سلطنت او را قدرى جلوتر مىداند ، يعنى پيش از آنكه هرمزد كاملا از قدرت افتاده بوده است . بنابراين نخستين سال احتسابى سلطنت پيروز ، و يا در حقيقت هرمزد ، را
--> ( 1 ) - در اصل آگاثياس : « مرگ او در بيست و چهارمين سال » سلطنتش بود . اين عبارت دقيق نيست . ( 2 ) - دربارهء رىشهر رجوع شود به زيرنويس شمارهء 1 صفحهء 49 . دربارهء سكّهها رجوع شود به موردتمان در ZDMG 438 .